واردات گاز از ترکمنستان راهکار مکمل برای عبور از ناترازی زمستانی
گروه: انرژی بین الملل | کد خبر: ۱۹۴۹۱ | تاریخ: ۲۶ مهر ۱۴۰۵ - ۱۱:۵۲
به گزارش صدای پتروشیمی، با کاهش دمای هوا در روزهای زمستانی، شبکه گاز کشور با یکی از دشوارترین آزمون‌های خود روبه‌رو می‌شود؛ شرایطی که در آن فاصله میان تولید و مصرف، از یک شاخص کارشناسی فراتر می‌رود و مستقیماً بر تأمین گاز خانوارها، فعالیت کارخانه‌ها و عملکرد نیروگاه‌ها تأثیر می‌گذارد. در چنین وضعیتی، هر میلیون مترمکعب گاز اهمیت دارد و کوچک‌ترین اختلال در تولید یا انتقال می‌تواند فشار بیشتری بر شبکه وارد کند.
اهمیت این مسئله برای ایران، به دلیل وابستگی بخش بزرگی از سبد انرژی کشور به گاز طبیعی و تمرکز سهم قابل‌توجهی از تولید در پارس جنوبی، دوچندان است. آسیب‌دیدن بخشی از زیرساخت‌های تولید در جنگ تحمیلی دوم و سوم، کاهش تولید و افزایش فاصله میان عرضه و تقاضا را به دنبال داشته است.
اگرچه اقداماتی مانند تعمیر و بازسازی زیرساخت‌های آسیب‌دیده، مدیریت مصرف و توقف صادرات برای کاهش فشار بر شبکه انجام شده، برآوردها همچنان از احتمال ناترازی روزانه حدود ۵۰ تا ۶۰ میلیون مترمکعب گاز در ماه‌های سرد سال، در مقایسه با سال گذشته، حکایت دارد.
این میزان ناترازی می‌تواند پیامدهای گسترده‌ای برای بخش‌های مختلف اقتصادی داشته باشد. در روزهای سرد، فشار ناشی از کمبود گاز ابتدا در تأمین انرژی خانوارها، خدمات عمومی و کسب‌وکارهای کوچک نمایان می‌شود و در ادامه ممکن است صنایع را نیز تحت تأثیر قرار دهد. محدودیت گاز صنایع به کاهش تولید، افزایش هزینه‌های عملیاتی، اختلال در زنجیره تأمین و در نهایت فشار بیشتر بر تولید و صادرات کشور منجر می‌شود.
از سوی دیگر، کمبود گاز نیروگاه‌ها می‌تواند استفاده از گازوئیل به‌عنوان سوخت جایگزین را افزایش دهد؛ درحالی‌که این سوخت قابلیت صادرات و ارزآوری برای کشور را دارد. برآوردهای انجام‌شده نشان می‌دهد تأمین گاز وارداتی به‌جای مصرف گازوئیل در نیروگاه‌ها می‌تواند از حدود ۶ میلیارد دلار زیان ارزی سالانه جلوگیری کند.
در چنین شرایطی، واردات گاز صرفاً یک گزینه تجاری نیست، بلکه می‌تواند به‌عنوان ابزاری مکمل برای عبور از اوج مصرف زمستانی مورد توجه قرار گیرد. افزایش تولید داخلی و اصلاح الگوی مصرف همچنان از راهکارهای ضروری و بلندمدت هستند، اما اجرای کامل آنها به زمان نیاز دارد. در مقابل، واردات گاز می‌تواند در کوتاه‌مدت بخشی از شکاف عرضه و تقاضا را پوشش دهد؛ به‌ویژه در مناطقی که دسترسی به منابع جایگزین محدودتر است.
اهمیت همکاری با ترکمنستان و توسعه تجارت منطقه‌ای
ترکمنستان به دلیل برخورداری از زیرساخت‌های انتقال گاز مشترک و سابقه همکاری با ایران، یکی از گزینه‌های قابل‌توجه برای افزایش واردات گاز به شمار می‌رود. دو کشور سال‌هاست از طریق خطوط انتقال موجود تبادل گاز دارند و همین زیرساخت‌ها می‌توانند نیاز به احداث مسیری کاملاً جدید را کاهش دهند.
همجواری دو کشور و نزدیکی منابع گازی ترکمنستان به شمال و شمال‌شرق ایران نیز می‌تواند این مسیر را از نظر زمان و هزینه انتقال به گزینه‌ای قابل‌اتکا تبدیل کند.
با این حال، اهمیت همکاری گازی با ترکمنستان نباید صرفاً به تأمین چند میلیون مترمکعب گاز بیشتر محدود شود. انعقاد قراردادی پایدار می‌تواند وابستگی متقابل انرژی میان دو کشور را تقویت کرده و زمینه گسترش روابط اقتصادی و راهبردی ایران با ترکمنستان و دیگر کشورهای آسیای مرکزی را فراهم کند.
در این چارچوب، گاز وارداتی می‌تواند علاوه بر تأمین نیاز داخلی، بخشی از ظرفیت تجارت منطقه‌ای ایران را نیز فعال کند. موقعیت جغرافیایی کشور و وجود زیرساخت‌های انتقال گاز این امکان را فراهم می‌کند که در صورت فراهم‌شدن شرایط فنی و قراردادی، بخشی از گاز از مسیر سوآپ و ترانزیت به کشورهایی مانند عراق، ترکیه و جمهوری آذربایجان منتقل شود.در چنین سناریویی، واردات گاز از ترکمنستان تنها هزینه‌ای برای تأمین انرژی نخواهد بود، بلکه می‌تواند زمینه ایجاد درآمد ارزی، گسترش تجارت منطقه‌ای و تقویت جایگاه ایران در بازار گاز منطقه را فراهم کند.
روسیه؛ گزینه‌ای برای تنوع‌بخشی به منابع تأمین گاز
در کنار ظرفیت همکاری با ترکمنستان، روسیه نیز در صورت نهایی‌شدن توافق‌ها و تأمین زیرساخت‌های موردنیاز می‌تواند به یکی از منابع تأمین گاز ایران تبدیل شود.
در ژانویه ۲۰۲۵، مقام‌های دو کشور از برنامه تأمین گاز روسیه برای ایران خبر دادند. در این چارچوب، حجم اولیه مطرح‌شده حدود ۲ میلیارد مترمکعب در سال بود و اهداف بلندمدت بزرگ‌تری نیز مورد اشاره قرار گرفت.
با این حال، تحقق این ظرفیت به تعیین مسیر انتقال، توافق بر سر قیمت و مشخص‌شدن شرایط قرارداد وابسته است. در صورت اجرایی‌شدن توافق‌ها، همکاری گازی با روسیه می‌تواند در کنار واردات از ترکمنستان، گزینه‌های تأمین انرژی ایران را متنوع‌تر کند. با وجود این، تا زمان نهایی‌شدن توافق‌ها و آغاز تحویل گاز، نباید این ظرفیت را بخشی قطعی از منابع تأمین گاز کشور در نظر گرفت.
ضرورت قراردادهای پایدار و ایجاد لایه مکمل امنیت انرژی
توسعه واردات گاز از ترکمنستان به تصمیم‌های اجرایی و چارچوب قراردادی شفاف نیاز دارد. تفاهم‌نامه گازی سال ۱۴۰۳ باید از مرحله تفاهم فراتر برود و به قراردادی بلندمدت و عملیاتی تبدیل شود؛ قراردادی که حجم گاز، مدت همکاری، تعهدات طرفین، نحوه پرداخت و سازوکارهای تضمین امنیت قرارداد در آن به‌روشنی مشخص شده باشد.
همچنین، برای مشارکت بخش خصوصی و شرکت‌های دو کشور، وجود سازوکارهای قابل‌اتکا برای تضمین پرداخت‌ها و کاهش ریسک‌های قراردادی ضروری است. انتخاب فرمولی باثبات و قابل پیش‌بینی برای قیمت‌گذاری، از جمله بررسی ارزش نفت به‌عنوان مبنای اصلی تعیین قیمت، نیز می‌تواند به پایداری همکاری کمک کند.
در نهایت، واردات گاز از ترکمنستان قرار نیست جایگزین افزایش تولید داخلی یا اصلاح الگوی مصرف شود. هدف اصلی، ایجاد لایه‌ای مکمل برای امنیت انرژی کشور است؛ لایه‌ای که در روزهای سرد می‌تواند فشار بر شبکه گاز را کاهش دهد و در شرایط عادی، از طریق سوآپ و ترانزیت، به فرصتی اقتصادی و ژئوپلیتیکی تبدیل شود.
در صورت اتخاذ سیاست‌های مناسب و انعقاد قراردادهای پایدار، واردات گاز از ترکمنستان می‌تواند علاوه بر کمک به عبور از زمستان‌های پرفشار، به تقویت تجارت منطقه‌ای و افزایش ثبات شبکه گاز ایران کمک کند. از این منظر، واردات گاز از ترکمنستان می‌تواند یکی از محورهای مکمل راهبرد امنیت انرژی کشور باشد./منبع:تسنیم
هیچ دیدگاهی درج نشده - اولین نفر باشید