چرا بازار سهام از نیمه دوم سال ریزشی شد؟

به گزارش صدای پتروشیمی؛ شاخص کل بورس تهران در نیمه نخست امسال، از ۲۹ اردیبهشت تا ۱۳ مهرماه، بیش از ۵۲ درصد رشد کرد و از محدوده ۳ میلیون و ۷۱۶ هزار واحد به ۷ میلیون و ۷۸۱ هزار واحد رسید؛ رشدی که باعث شد بازار سهام در این بازه زمانی عملکردی بهتر از بسیاری از بازارهای موازی داشته باشد.

در طول حدود پنج ماه فعالیت بازار سرمایه، اگرچه در مقاطعی شاخص کل وارد مسیر نزولی شد، اما این افت‌ها پایدار نبود و شاخص پس از مدت کوتاهی دوباره به روند صعودی بازگشت.

با این حال، معاملات دو روز ابتدایی هفته جاری متفاوت بود. شاخص کل که هفته گذشته تا محدوده ۷.۹ میلیون واحد پیشروی کرده بود، بار دیگر وارد مسیر اصلاحی شد و به کانال ۷.۷ میلیون واحد بازگشت.

ارز و طلا؛ رقبای جدی بورس

افزایش نرخ دلار در بازار آزاد طی روزهای اخیر، از نگاه برخی کارشناسان یکی از عوامل افزایش فشار فروش در بازار سهام بوده است. رشد نرخ ارز می‌تواند موجب افزایش تمایل سهامداران حقیقی به خروج از سهام و در نتیجه کاهش ارزش معاملات و افت شاخص شود.

البته اثر دلار بر بورس یک‌طرفه نیست و افزایش نرخ ارز از سوی دیگر می‌تواند ارزش سهام شرکت‌های بورسی، به‌ویژه صادرکنندگان، را افزایش دهد.

طلا نیز در شرایط فعلی یکی دیگر از رقبای بازار سرمایه محسوب می‌شود. قیمت طلا در بازار داخلی علاوه بر اثرپذیری از اونس جهانی، وابستگی قابل توجهی به نرخ دلار دارد و افزایش قیمت ارز در روزهای اخیر به رشد بهای طلا در داخل کشور نیز منجر شده است.

بررسی جریان نقدینگی نشان می‌دهد خروج پول حقیقی از سهام در برخی روزها همزمان با خروج منابع از صندوق‌های درآمد ثابت اتفاق افتاده است. البته روز گذشته بخشی از نقدینگی خارج‌شده از سهام به سمت صندوق‌های درآمد ثابت حرکت کرد. با این حال، در مواقعی که سرمایه‌گذاران حقیقی به‌صورت همزمان از سهام و صندوق‌های درآمد ثابت خارج می‌شوند، صندوق‌های طلا یکی از مقاصد اصلی این منابع هستند و در روزهای اخیر نیز بخشی از پول حقیقی به این بازار منتقل شده است.

توقف نمادهای پالایشی و فشار بر شاخص بورس

یکی از عوامل مهم اثرگذار بر معاملات اخیر، توقف نمادهای پالایشی بوده است. پس از توقف این نمادها در ساعت ۱۱ صبح شنبه ۱۱ مهر و ابطال معاملات شرکت‌های پالایشی، شاخص کل بورس وارد مسیر نزولی شد.

فعالان بازار، این اتفاق را به ابهام درباره تغییر فرمول قیمت‌گذاری نفت خام و فرآورده‌های نفتی مرتبط می‌دانند؛ تغییری که در صورت اعمال می‌تواند مابه‌التفاوت میان قیمت نفت خام و فرآورده‌های پالایشگاهی یا همان «کرک اسپرد» را کاهش دهد و بر سود عملیاتی پالایشگاه‌ها اثر بگذارد.

سازمان بورس نیز اعلام کرده است تا زمان تعیین تکلیف نرخ خوراک پالایشگاه‌ها، نمادهای پالایشی در وضعیت «مجاز-متوقف» باقی خواهند ماند.

اصلاح اخیر بورس موقتی است؟

سید فرهنگ حسینی، کارشناس بازار سرمایه، با اشاره به تحولات دو روز ابتدایی هفته، شرایط بازار را از دو منظر قابل بررسی دانست؛ نخست وضعیت کلی بازار و مسیر حرکت نقدینگی و دوم توقف نمادهای پالایشی و ابهام ایجادشده درباره تغییر فرمول قیمت‌گذاری این صنعت.

به گفته حسینی، بازار سهام هفته گذشته وضعیت مطلوبی داشت و افزایش تقاضا در تعداد زیادی از نمادها موجب رشد شاخص‌ها شد. این روند در ابتدای معاملات شنبه نیز ادامه یافت و شاخص کل طی دو ساعت نخست حدود ۸۰ هزار واحد افزایش پیدا کرد، اما توقف نمادهای پالایشی به دلیل وزن قابل توجه این شرکت‌ها در بازار، فضای معاملات را تحت تأثیر قرار داد.

وی افزود که غیبت نمادهای پالایشی در معاملات روز یکشنبه نیز یکی از عوامل مؤثر بر افت شاخص کل بود.

این کارشناس بازار سرمایه در عین حال معتقد است شرایط بازارهای رقیب نیز باید در تحلیل وضعیت بورس مورد توجه قرار گیرد. به گفته وی، دلار پس از رشد قابل توجه اخیر ممکن است به محدوده سقف خود نزدیک شده باشد و برای مدتی با توقف یا کاهش سرعت رشد مواجه شود. طلا نیز بخش قابل توجهی از انتظارات تورمی و افزایش نرخ ارز را در قیمت خود منعکس کرده است.

بر همین اساس، در صورت ثبات نرخ ارز در سطوح فعلی، بخشی از نقدینگی که طی ماه‌های گذشته به سمت دلار و طلا حرکت کرده است، ممکن است به دنبال بازارهای عقب‌مانده‌تر باشد و بورس یکی از گزینه‌های اصلی برای جذب این منابع باشد.

بورس کالا و صندوق‌های اهرمی در رقابت برای جذب نقدینگی

حسینی در ادامه، بورس کالا را نیز یکی از رقبای کوتاه‌مدت بازار سهام برای جذب نقدینگی دانست و گفت برخی عرضه‌ها در این بازار می‌تواند منابع قابل توجهی را به خود اختصاص دهد.

در مقابل، در داخل بازار سرمایه نیز فرصت‌هایی برای سرمایه‌گذاری ایجاد شده است. به گفته وی، برخی صندوق‌های اهرمی با حباب منفی نزدیک به ۲۰ درصد معامله می‌شوند که این وضعیت می‌تواند برای بخشی از فعالان بازار جذاب باشد.

نگرانی اصلی پالایشی‌ها چیست؟

این کارشناس بازار سرمایه درباره وضعیت شرکت‌های پالایشی نیز تأکید کرد مسئله اصلی در شرایط فعلی، عملکرد عملیاتی این شرکت‌ها نیست؛ چراکه کرک اسپرد فرآورده‌های پالایشی در حال حاضر در سطوح مناسبی قرار دارد و از منظر سودآوری، شرایط صنعت مطلوب ارزیابی می‌شود.

به اعتقاد حسینی، نگرانی اصلی بازار به احتمال تغییر قواعد و فرمول قیمت‌گذاری بازمی‌گردد. وی معتقد است فرمول محاسباتی صنعت پالایش نباید صرفاً بر اساس بهتر یا بدتر شدن شرایط شرکت‌ها تغییر کند.

او با اشاره به اینکه همین فرمول در دوره‌هایی که صنعت پالایش با شرایط دشوار و کرک اسپرد پایین مواجه بود نیز مورد استفاده قرار گرفته است، تغییر آن در شرایط فعلی را قابل دفاع نمی‌داند؛ چراکه به گفته وی، افزایش موقت کرک اسپرد در بازارهای جهانی نباید بهانه‌ای برای تغییر فرمول و انتقال بخشی از سود ایجادشده از شرکت‌ها باشد.

ثبات قوانین؛ شرط مهم برای ارزش‌گذاری پالایشگاه‌ها

اگر قرار باشد هر زمان یک صنعت وارد دوره سودآوری مناسب می‌شود، دولت یا نهاد سیاست‌گذار قواعد قیمت‌گذاری آن را تغییر دهد، سرمایه‌گذاران امکان ارزش‌گذاری بلندمدت شرکت‌ها را از دست خواهند داد.

چنین رویکردی می‌تواند ریسک سیاست‌گذاری را افزایش دهد و در نتیجه، نرخ بازده مورد انتظار سرمایه‌گذاران را بالا ببرد؛ اتفاقی که در نهایت به کاهش نسبت‌های ارزش‌گذاری در بازار سرمایه منجر می‌شود.

حسینی همچنین تأکید کرد تغییر فرمول نرخ خوراک و نحوه قیمت‌گذاری فرآورده‌ها بدون تردید می‌تواند بر ارزش سهام شرکت‌های پالایشی اثر بگذارد، اما مسئله مهم‌تر از اثر کوتاه‌مدت این تغییر بر سودآوری شرکت‌ها، حفظ ثبات قواعد بازار است.

به گفته وی، صنعت پالایش دوره‌های دشوار خود را با همین فرمول پشت سر گذاشته و اکنون که شرایط جهانی موقتاً به سود پالایشگاه‌ها تغییر کرده است، دستکاری فرمول قیمت‌گذاری قابل دفاع نیست.

در مجموع، بازار سرمایه از نظر ارزش‌گذاری همچنان ظرفیت جذب نقدینگی را دارد، به‌خصوص اگر روند صعودی دلار و طلا برای مدتی متوقف شود. با این حال، استفاده از این ظرفیت بیش از هر چیز به کاهش ریسک سیاست‌گذاری و اطمینان سرمایه‌گذاران از ثبات قواعد بازی وابسته است؛ به‌ویژه اینکه با بهبود شرایط سودآوری شرکت‌ها، سیاست‌های قیمت‌گذاری تغییر نکند./منبع:ایرنا