بومی‌سازی کاتالیست شیفت دما پایین در واحدهای آمونیاک و هیدروژن

به گزارش صدای پتروشیمی، در واحدهای تولید آمونیاک و بسیاری از واحدهای تولید هیدروژن، یکی از بخش‌های کلیدی فرایندی، تبدیل گاز مونوکسید کربن (CO) به دی‌اکسید کربن (CO₂) از طریق واکنش شیفت گاز–آب است؛ فرایندی که به‌صورت معمول در دو مرحله انجام می‌شود:

الف) شیفت دما بالا (HTS)

ب) شیفت دما پایین (LTS)

در این میان، فناوری تولید کاتالیست شیفت دما پایین (LTS) به‌عنوان یکی از حلقه‌های حیاتی این زنجیره، اهمیت ویژه‌ای پیدا کرده است.

نقش کاتالیست شیفت دما پایین در واحدهای آمونیاک و هیدروژن

یکی از بخش‌های اصلی در واحدهای تولید آمونیاک، بخش واکنش تبدیل دما پایین CO است که در آن، با استفاده از کاتالیست‌های ویژه، مقدار مونوکسید کربن در جریان گاز به شدت کاهش می‌یابد. این مرحله برای حفاظت از کاتالیست‌های حساس در مراحل بعدی و نیز بهبود راندمان تولید هیدروژن و آمونیاک ضروری است.

همچنین در بسیاری از واحدهای تولید هیدروژن در پالایشگاه‌ها نیز از همین فناوری واکنش شیفت در دماهای بالا و پایین استفاده می‌شود و کاتالیست شیفت دما پایین نقش حیاتی در تکمیل فرایند دارد.

ضرورت بومی‌سازی فناوری کاتالیست شیفت دما پایین

با توجه به تعداد بالای واحدهای فعال و در دست اجرای تولید آمونیاک در کشور، وابستگی به واردات کاتالیست می‌تواند ریسک‌های اقتصادی و عملیاتی ایجاد کند. به همین دلیل، دست‌یابی به دانش فنی ساخت این کاتالیست و تولید تجاری آن بر اساس دانش بومی، در دستور کار مراکز پژوهشی و صنعتی قرار گرفته است.

به گفته متخصصان، ساخت و توسعه دانش‌فنی کاتالیست تبدیل دما پایین مونوکسید‌کربن با همکاری سایر مؤسسات و مراکز تحقیقاتی، می‌تواند گامی بلند در خودکفایی ایران در حوزه این دسته از کاتالیست‌ها باشد و جایگاه کشور را در زنجیره ارزش صنعت پتروشیمی و پالایش تقویت کند.

هدف طرح: رقابت با کاتالیست‌های تجاری جهانی

هدف اصلی از اجرای این طرح، دستیابی به کاتالیستی است که در واحدهای آمونیاک و واحدهای تولید هیدروژن (به‌ویژه در پالایشگاه‌ها) بتواند با نمونه‌های تجاری موجود در بازار جهانی رقابت کند. بر این اساس، محورهای اصلی توسعه این کاتالیست عبارت‌اند از:

• حداکثر فعالیت در واکنش تبدیل CO به CO₂
• گزینش‌پذیری (Selectivity) بالا برای بهبود کیفیت فرآیند
• طول‌عمر عملیاتی بالا و قابل رقابت با کاتالیست‌های تجاری موجود

بومی‌سازی فناوری تولید کاتالیست شیفت دما پایین، صرفاً یک پروژه فنی نیست؛ بلکه گامی راهبردی در کاهش وابستگی، ارتقای خودکفایی و تثبیت جایگاه ایران در حوزه تولید آمونیاک و هیدروژن به‌شمار می‌رود. با تحقق این هدف، کشور می‌تواند ضمن تأمین نیاز داخلی، در آینده به یکی از بازیگران مهم منطقه‌ای در حوزه کاتالیست‌های صنعتی تبدیل شود.