دخالت‌های نظامی ابرقدرت‌ها ثبات بازار جهانی انرژی را به خطر انداخته است

به گزارش صدای پتروشیمی، احسان جنابی، تحلیلگر بین‌المللی حوزه نفت و انرژی، امنیت انرژی جهانی را یکی از پایه‌های اصلی ثبات ملی، رفاه اقتصادی و پایداری بازارهای بین‌المللی دانست و تأکید کرد که تحقق این امنیت، به دسترسی مطمئن، پایدار و مقرون‌به‌صرفه به منابع انرژی وابسته است.
وی با اشاره به پیچیدگی‌های روزافزون این حوزه اظهار کرد: ریسک‌های ژئوپلیتیکی، اختلال در زنجیره تأمین، نوسانات قیمت نفت و گاز، تغییرات اقلیمی و آسیب‌پذیری زیرساخت‌ها، امنیت انرژی را با چالش‌های متعددی روبه‌رو کرده‌اند. از سوی دیگر، افزایش تقاضای جهانی و حرکت تدریجی به سمت منابع پاک‌تر، ضرورت تدوین راهبردهای منطقی، سرمایه‌گذاری پایدار و انتقال فناوری را افزایش داده است.

امنیت انرژی؛ عامل مؤثر بر ثبات بازارهای جهانی

جنابی با بیان اینکه امنیت انرژی نقشی محوری در پایداری اقتصاد جهانی دارد، گفت: هرگونه اختلال در زنجیره تأمین، ناشی از تنش‌های ژئوپلیتیکی، بی‌ثباتی منطقه‌ای، حوادث طبیعی یا حملات سایبری به زیرساخت‌های حیاتی، می‌تواند عرضه نفت و گاز را مختل کرده و به افزایش نااطمینانی و جهش قیمت‌ها منجر شود.

به گفته وی، رشد اقتصادی، شهرنشینی، سیاست‌های زیست‌محیطی و پیشرفت‌های فناورانه نیز بر الگوی تقاضا و قیمت انرژی اثر می‌گذارند؛ با این حال، ریسک‌های امنیتی معمولاً پیامدهای سریع‌تر و مخرب‌تری دارند. تنوع‌بخشی به منابع و مسیرهای انتقال، گفت‌وگوی هدفمند میان تولیدکنندگان و مصرف‌کنندگان و تقویت همکاری‌های بین‌المللی از راهکارهای کاهش نوسانات بازار و حفظ ثبات اقتصادی است.

وی همچنین جایگاه خاورمیانه را در امنیت انرژی جهانی راهبردی توصیف کرد و افزود: برخورداری این منطقه از ذخایر گسترده نفت و گاز و حضور کشورهای مهم صادرکننده انرژی، در کنار مسیرهای حیاتی انتقال، آن را به یکی از کانون‌های اصلی تأمین انرژی جهان تبدیل کرده است. از این رو، هرگونه بی‌ثباتی سیاسی، تنش منطقه‌ای یا اختلال در تولید و صادرات می‌تواند قیمت‌ها را افزایش داده و امنیت عرضه را تهدید کند.

سیاست‌های یکجانبه و سلطه‌جویانه؛ تهدیدی برای امنیت انرژی

این تحلیلگر حوزه نفت و انرژی، مداخلات برخی قدرت‌های بزرگ و اتکا به یکجانبه‌گرایی و نظامی‌گری در خاورمیانه را از عوامل مؤثر بر تضعیف امنیت انرژی دانست و گفت: چنین اقداماتی می‌توانند بی‌ثباتی سیاسی، آشفتگی بازارهای انرژی و بحران‌های انسانی را تشدید کنند.
وی افزود: نااطمینانی‌های ژئوپلیتیکی، امنیت عرضه نفت و گاز از مسیرهای حیاتی و گلوگاه‌های راهبردی را تحت تأثیر قرار می‌دهند و با افزایش نوسانات قیمت، به اقتصاد کشورهای تولیدکننده و مصرف‌کننده آسیب می‌رسانند. پیامدهای این وضعیت نیز به مرزهای منطقه محدود نمی‌شود و قابلیت پیش‌بینی عرضه در بازارهای جهانی را با چالش مواجه می‌کند.

جنابی همچنین ممانعت از سرمایه‌گذاری کافی و به‌موقع در کشورهای دارای ذخایر مهم نفت و گاز را عاملی برای کاهش ظرفیت تولید در بلندمدت دانست. به گفته وی، محدود شدن توسعه زیرساخت‌ها و فناوری‌های مورد نیاز برای استخراج و فرآوری، می‌تواند شکاف عرضه و تقاضا را افزایش دهد، وابستگی به منابع محدودتر و گران‌تر را تشدید کند و زمینه‌ساز تنش‌های منطقه‌ای و بین‌المللی شود.

انتقال فناوری؛ راهکاری برای تقویت عرضه پایدار انرژی

جنابی انتقال فناوری‌های پیشرفته به کشورهای برخوردار از ذخایر نفت و گاز را یکی از محورهای مهم تأمین امنیت انرژی جهانی معرفی کرد و گفت: استفاده از فناوری‌های نوین در اکتشاف، استخراج، فرآوری و انتقال منابع هیدروکربنی، ضمن افزایش ظرفیت عرضه، به کاهش اتلاف انرژی و هزینه‌ها کمک می‌کند.
وی افزود: فناوری‌های مدرن می‌توانند قابلیت اطمینان عملیاتی را افزایش دهند، استانداردهای ایمنی را بهبود بخشند و آثار زیست‌محیطی فعالیت‌های انرژی را کاهش دهند. همچنین توسعه توانمندی‌های بومی و کاهش وابستگی به تخصص خارجی، استقلال انرژی کشورهای نفت‌خیز را تقویت کرده و به پایداری عرضه جهانی کمک می‌کند.

گفت‌وگوی تولیدکنندگان و مصرف‌کنندگان برای ثبات بازار

این کارشناس انرژی، گفت‌وگوهای مستمر میان کشورهای تولیدکننده و مصرف‌کننده در چارچوب مجمع بین‌المللی انرژی (IEF) را یکی از ابزارهای تقویت امنیت انرژی دانست و اظهار کرد: این تعاملات با ایجاد بستری برای تبادل دیدگاه‌ها و درک بهتر تحولات بازار، می‌توانند نااطمینانی و نوسانات قیمتی را کاهش دهند.
به گفته وی، هماهنگی در زمینه سرمایه‌گذاری زیرساختی، توسعه فناوری‌های نوین و گذار انرژی، به شکل‌گیری بازاری باثبات‌تر و انعطاف‌پذیرتر کمک می‌کند. تقویت همکاری‌های بین‌المللی نیز می‌تواند تعادل عرضه و تقاضا را بهبود بخشد و زمینه دسترسی پایدارتر به انرژی را فراهم کند.
جنابی همچنین ابتکار مشترک سازمان‌ها برای به‌اشتراک‌گذاری داده‌های نفت و گاز (JODI) را ابزاری مهم برای افزایش شفافیت بازار دانست. این ابتکار با گردآوری و انتشار منظم اطلاعات کشورهای عضو، امکان تحلیل دقیق‌تر روند عرضه و تقاضا را برای سیاست‌گذاران، سرمایه‌گذاران و فعالان بازار فراهم می‌کند.
وی تأکید کرد: دسترسی به داده‌های قابل‌اعتماد درباره تولید، مصرف، ذخیره‌سازی، ظرفیت مازاد و تجارت انرژی، به تصمیم‌گیری آگاهانه‌تر و کاهش ریسک نوسانات ناگهانی قیمت کمک می‌کند. بهره‌برداری مناسب از این اطلاعات، بدون رویکردهای سودجویانه و یکجانبه، می‌تواند شفافیت و امنیت انرژی جهانی را تقویت کند.

سیاست‌های تبعیض‌آمیز مانع پایداری انرژی

جنابی اعمال سیاست‌های تبعیض‌آمیز در حوزه انرژی را تهدیدی برای امنیت عرضه در سطوح ملی، منطقه‌ای و جهانی دانست و گفت: چنین سیاست‌هایی با برهم زدن سازوکارهای بازار، تخصیص منابع را ناکارآمد می‌کنند، انگیزه سرمایه‌گذاری بلندمدت را کاهش می‌دهند و مانع توسعه نوآوری می‌شوند.
وی افزود: کاهش تنوع منابع و مسیرهای انتقال، افزایش آسیب‌پذیری زنجیره‌های تأمین و تشدید رقابت‌های ژئوپلیتیکی از دیگر پیامدهای این سیاست‌هاست. این روند می‌تواند اعتماد میان کشورهای تولیدکننده و مصرف‌کننده را تضعیف کرده و زمینه‌ساز مناقشات بیشتر شود.
به گفته این تحلیلگر، دستیابی به امنیت انرژی پایدار مستلزم راهبردهایی بی‌طرفانه و قابل‌اجرا در سطوح ملی، منطقه‌ای و بین‌المللی است. تنوع‌بخشی به سبد انرژی، استفاده از گاز طبیعی به‌عنوان سوخت دوران گذار، توسعه مقرون‌به‌صرفه انرژی‌های تجدیدپذیر و انرژی هسته‌ای و اطمینان از وجود تقاضای پایدار، از محورهای این راهبرد به شمار می‌روند.
وی سرمایه‌گذاری در زیرساخت‌های مقاوم و هوشمند، نوسازی شبکه‌های انتقال و توزیع، توسعه ذخیره‌سازی انرژی و افزایش بهره‌وری را نیز ضروری دانست و تأکید کرد: همکاری بین‌المللی، تبادل دانش و فناوری و پرهیز از سیاسی‌کردن بخش انرژی می‌توانند از شدت نوسانات قیمتی و تهدیدهای ژئوپلیتیکی بکاهند.

امنیت انرژی و سرمایه‌گذاری؛ رابطه‌ای متقابل

جنابی در جمع‌بندی دیدگاه‌های خود، تأکید کرد که بررسی نقش امنیت انرژی در ثبات قیمت نفت خام، مستلزم توجه هم‌زمان به ساختار عرضه و تقاضا، تحولات ژئوپلیتیکی، سازوکارهای حکمرانی انرژی و رفتار بازیگران بازار است.
وی امنیت انرژی را زیرساختی اساسی برای شکل‌گیری انتظارات و تصمیمات فعالان بازار دانست و گفت: بدون این زیرساخت، قیمت نفت نه‌تنها نوسان‌پذیر، بلکه در برابر شوک‌های خارجی غیرقابل‌پیش‌بینی خواهد بود.
این تحلیلگر در پایان خاطرنشان کرد: امنیت انرژی و سرمایه‌گذاری رابطه‌ای متقابل دارند؛ سرمایه‌گذاری به‌موقع، امنیت انرژی آینده را می‌سازد و امنیت انرژی نیز زمینه سرمایه‌گذاری امروز را فراهم می‌کند. تضعیف این رابطه می‌تواند تولیدکنندگان و مصرف‌کنندگان را در چرخه‌ای از بحران‌های مکرر انرژی گرفتار کند./منبع:ایرنا