اختصاصی| صدای پتروشیمی بررسی می کند: انتقال سهمیه سوخت به کارت بانکی؛ اهداف، ابهامات و چالش‌های پیش‌رو

به گزارش خبرنگار صدای پتروشیمی، در جلسه علنی امروز مجلس شورای اسلامی که با دستور کار بررسی لایحه بودجه سال ۱۴۰۵ کل کشور در جریان است، حمید پورمحمدی رئیس سازمان برنامه و بودجه از تصمیم دولت برای اجرای صددرصدی انتقال سهمیه سوخت به کارت های بانکی در سال آینده خبر داد. به همین بهانه در گزارشی تحلیلی به بررسی پیامدهای این تصمیم دولت از جمله معایب و مزایا آن پرداختیم.

تصمیمی که کارشناسان حوزه انرژی نسبت به میزان اثربخشی و چالش‌های اجرایی آن تردیدهایی را مطرح می‌کنند.

سابقه سامانه هوشمند سوخت و دلایل طرح جدید

سامانه هوشمند سوخت که اکنون در جایگاه‌ها فعال است، از سال‌های ۱۳۸۳ و ۱۳۸۴ با هدف جلوگیری از قاچاق و مدیریت مصرف راه‌اندازی شد و طی سال‌های گذشته به‌طور مستمر مورد استفاده قرار گرفته است. با توجه به قدمت این سامانه، نیاز به به‌روزرسانی آن مطرح بوده و در برخی موارد نیز خرابی‌های غیرقابل پیش‌بینی گزارش شده است. همچنین این سامانه در گذشته دو بار هدف حملات سایبری قرار گرفته است.

در بودجه ۱۴۰۴ پیشنهادی مطرح شده که بر اساس آن، سهمیه سوخت به‌جای کارت سوخت، روی کارت‌های بانکی شهروندان اعمال شود. از جمله استدلال‌های مطرح‌شده برای اجرای این تغییر می‌توان به کاهش هزینه‌های نگهداری و به‌روزرسانی سامانه فعلی، امکان پرداخت همزمان هزینه و سهمیه سوخت، و کمک احتمالی به کاهش قاچاق اشاره کرد.

طرح پایلوت این برنامه توسط شرکت ملی پالایش و پخش فرآورده‌های نفتی ایران با همکاری شهرداری و دانشگاه تهران در چند جایگاه متعلق به شهرداری اجرا شده است.

نبود تضمین برای موفقیت طرح

با وجود اهداف اعلام‌شده، کارشناسان حوزه انرژی معتقدند تضمینی وجود ندارد که انتقال سهمیه سوخت به کارت بانکی بتواند مانع قاچاق شود یا موفقیت طرح قبلی را تکرار کند. به گفته آنان، این اقدام بیشتر در حد یک آزمون عملی است و اثربخشی آن در آینده مشخص خواهد شد.

تفاوت های فنی و چالش های اجرایی 

یکی از مهم‌ترین تفاوت‌های سامانه فعلی با طرح پیشنهادی، بستر عملکرد آنهاست. سامانه هوشمند سوخت به‌صورت آفلاین نیز قابل استفاده است و در صورت قطع اینترنت، سوخت‌گیری بدون مشکل انجام می‌شود؛ اما در سیستم بانکی، نیاز به ارتباط آنلاین وجود دارد و قطع اینترنت می‌تواند موجب اختلال در ارائه خدمات به مردم شود.

از سوی دیگر، انتقال سهمیه سوخت در صورت تغییر مالکیت خودرو نیز می‌تواند چالش‌برانگیز باشد. برای مثال، در صورت خرید یا استفاده از خودروی فرد دیگر، نیاز به دسترسی به کارت بانکی مالک مطرح می‌شود که می‌تواند مشکلات اجرایی و حقوقی ایجاد کند و عملاً جابه‌جایی سهمیه را دشوار کند.

تردید درباره کاهش هزینه ها

برخی کارشناسان معتقدند استدلال کاهش هزینه‌ها نیز چندان قانع‌کننده نیست، زیرا اجرای طرح جدید خود مستلزم ایجاد زیرساخت‌های تازه و هزینه‌های جدید خواهد بود. به باور آنان، به‌روزرسانی سامانه موجود که عملکرد خود را نشان داده، می‌تواند راهکار مؤثرتری نسبت به تغییر کامل ساختار باشد.

تاثیر بر قاچاق سوخت؛ همچنان محل اختلاف نظر

در خصوص تأثیر این طرح بر قاچاق سوخت نیز تردیدهایی مطرح شده است. بخشی از قاچاق ناشی از انتقال یا اجاره کارت‌های سوخت از مناطق مرکزی به مناطق مرزی عنوان می‌شود. با این حال، منتقدان می‌گویند همان‌گونه که کارت سوخت قابل انتقال است، کارت بانکی نیز می‌تواند منتقل شود و حتی انتقال سهمیه در بستر بانکی ممکن است ساده‌تر باشد و نیازی به جابه‌جایی فیزیکی کارت هم نداشته باشد.

به اعتقاد آنان، حجم قاچاق سوخت به‌قدری است که ارتباط مستقیمی با کارت سوخت ندارد و جایگزینی کارت بانکی به‌تنهایی نمی‌تواند این معضل را برطرف کند، هرچند سوءاستفاده از کارت سوخت نیز قابل انکار نیست.

در مجموع، دیدگاه‌های کارشناسی نشان می‌دهد که انتقال سهمیه سوخت به کارت بانکی با وجود اهدافی مانند کاهش هزینه‌ها و مقابله با قاچاق، با ابهامات فنی و اجرایی قابل‌توجهی روبه‌رو است. بر همین اساس، برخی متخصصان پیشنهاد می‌کنند به‌جای ایجاد یک سیستم جدید و تحمیل چالش‌های احتمالی به مردم، سامانه هوشمند سوخت فعلی به‌روزرسانی و مشکلات آن برطرف شود.

اعلام آمادگی شرکت پخش فرآورده های نفتی برای اجرای طرح

کرامت ویس‌کرمی مدیرعامل شرکت پخش فرآورده‌های نفتی اخیراً درباره انتقال سهمیه سوخت به کارت های بانکی گفت: از نظر شرکت ملی پخش و سامانه هوشمند سوخت، زیرساخت‌های نرم‌افزاری و سخت‌افزاری آماده است. اجرای این طرح نیازمند ایجاد سوئیچ سهمیه از سوی وزارت اقتصاد و بانک مرکزی است که پس از آماده شدن آن، امکان اتصال و اجرای کامل طرح فراهم خواهد شد.

مدیرعامل شرکت ملی پخش خاطرنشان کرد: هدف اصلی این اقدامات، تسهیل دسترسی مردم به کارت هوشمند سوخت، افزایش شفافیت در مصرف و مدیریت بهتر توزیع سوخت در کشور است.

وی در خصوص اتصال کارت‌های سوخت به کارت بانکی افراد نیز توضیح داد: هم اکنون همه زیرساخت‌های اجرای این طرح از سوی وزارت نفت و شرکت پخش انجام گرفته است و اجرای آن منوط به ایجاد هماهنگی و زیرساخت‌های بانکی مورد نیازی است که باید از سوی وزارت امور اقتصادی و دارایی انجام گیرد.