صدای پتروشیمی بررسی می کند: انتقال سهمیه سوخت به کارت بانکی؛ تبعات، مزایا و معایب

به گزارش صدای پتروشیمی، در روزهای اخیر آیین‌نامه انتقال سهمیه بنزین از «کارت سوخت» به «کارت‌های بانکی» که توسط محمدرضا عارف، معاون اول رئیس‌جمهور، ابلاغ شده است وارد فاز اجرایی شده و قرار است این طرح تحول در نظام توزیع سوخت در ایران طی یک دوره آزمایشی سه‌ماهه اجرا شود.

بخشی از مهمترین بندهای آیین‌نامه مصوب دولت

بر اساس این آیین‌نامه در مرحله اول قرار است سهمیه بنزین از کارت سوخت به کارت بانکی منتقل شود؛ در این مرحله ۳ ماه به صورت آزمایشی با همکاری وزارت اقتصاد و وزارت ارتباطات سوییچ سهیمه سوخت اجرایی خواهد شد.

وزارت اقتصاد مکلف به فراهم کردن امکان ثبت کارت بانکی مورد نظر مالک خودرو از طریق پنجره ملی خدمات دولت برای استفاده از سهمیه سوخت است.

همچنین بر اساس این ابلاغیه، صورت وضعیت جایگاه ها از طریق صورت حساب الکترونیکی مجموع فروش سوخت آن جایگاه تسویه می‌شود. و در صورت وجود مغایرت در هر شبانه روز، شرکت ملی پخش باید کسری میان صورت وضعیت الکترونیک با میزان فروش جایگاه را به نرخ خرید سوخت از پالایشگاه با جایگاه دار تسویه کند.

از نکات مهم این ابلاغیه آن است که با توجه به تجربه هک جایگاه های سوخت در سالهای گذشته، امنیت سایبری اجرای طرح سوییچ سهمیه سوخت از کارت سوخت به کارت بانکی باید قبل از اجرا به تأیید مرکز مدیریت راهبردی امنیت فضای تولید و تبادل اطلاعات ریاست جمهوری (افتا) برسد.

در ادامه گزارش به تبعات اجرای این طرح، معایب و مزایای آن می پردازیم:

زمینه و هدف طرح

طرح انتقال سهمیه بنزین به کارت بانکی قرار است به‌جای کارت سوخت معمولی، سهمیه یارانه‌ای سوخت را مستقیماً به کارت بانکی مالک خودرو منتقل کند. این تغییر با هدف:

• شفافیت بیشتر در توزیع یارانه سوخت

• اصلاح نظام توزیع یارانه و حرکت به سمت یارانه‌های ریالی

• سهولت در فرایند سوخت‌گیری اجرا می‌شود.

مزیای اجرای طرح

 ۱. ساده‌تر شدن فرایند سوخت‌گیری

با انتقال سهمیه به کارت بانکی، صاحبان خودرو دیگر نیازی به همراه داشتن کارت سوخت مستقل ندارند و می‌توانند سهمیه را همانند تراکنش بانکی مدیریت کنند، که این امر سهولت و سرعت استفاده را افزایش می‌دهد.

 ۲. افزایش شفافیت و پایش مصرف

ورود داده سهمیه سوخت به سیستم‌های بانکی می‌تواند امکان پایش دقیق‌تر مصرف سوخت برای هر خودرو یا هر مالک را فراهم کند و به تحلیل‌های بهتر در حوزه مصرف بنزین منجر شود، که می‌تواند در تصمیم‌گیری‌های سیاست‌گذاری مفید باشد.

 ۳. گام در جهت اصلاح نظام یارانه‌ها

با اتصال سهمیه به حساب بانکی شخصی، این طرح می‌تواند مقدمه‌ای برای اصلاح ساختار یارانه بنزین باشد؛ از یارانه کالامحور (بنزین یارانه‌ای مستقیم) به سمت یارانه‌های ریالی هدفمندتر برای افراد.

 ۴. کاهش پیچیدگی‌های کارت سوخت فیزیکی

کارت‌های سوخت مستقل تاکنون مشکلات مختلفی در زمینه مدیریت، صدور المثنی و پشتیبانی فنی داشته‌اند، که اتصال به کارت بانکی می‌تواند بخشی از این مشکلات را رفع کند.

 معایب و چالش‌های طرح

 ۱. نیاز به زیرساخت‌های سخت‌افزاری و نرم‌افزاری گسترده

اتصال سهمیه به کارت بانکی نیازمند توسعه و همگرایی سامانه‌های بانکی، پوزها و سامانه سوخت است. این زیرساخت‌ها باید امن، پایدار و آماده باشند و بدون آن نمی‌توان به‌صورت کامل اجرا کرد.

 ۲. نگرانی‌های امنیت سایبری

با انتقال اطلاعات به شبکه بانکی، مسئله امنیت سایبری و محافظت از داده‌ها اهمیت زیادی پیدا می‌کند. طبق آیین‌نامه، امنیت سایبری باید پیش از اجرا تأیید شود.

 ۳. مقاومت بخشی از ذینفعان

برخی کارشناسان حوزه انرژی معتقدند که به‌جای اجرای این طرح، به‌روزرسانی سیستم کارت سوخت موجود می‌تواند کم‌هزینه‌تر و مؤثرتر باشد و هزینه ایجاد سیستم جدید را کاهش دهد.

۴. خطر پیچیدگی‌های اجرایی و تاخیر

با توجه به مشکلات گذشته در آماده‌سازی زیرساخت‌ها، اجرای به‌موقع و بدون اشکال می‌تواند چالش‌برانگیز باشد — تا آنجا که به‌دلیل آماده نبودن زیرساخت‌ها اجرای این طرح تاکنون به تأخیر افتاده است.

 تبعات اقتصادی و اجتماعی

 افزایش هزینه مدیریت

ایجاد و نگهداری زیرساخت‌های جدید برای اتصال سهمیه و عملیات بانکی در جایگاه‌ها و سیستم‌ها نیازمند منابع مالی و انسانی است، که می‌تواند هزینه‌های اجرایی دولت را افزایش دهد.

پیامدهای مصرف سوخت

شفافیت بیشتر و پایش دقیق‌تر مصرف سوخت ممکن است منجر به کاهش مصرف غیرضروری و قاچاق سوخت شود، اما تأثیر واقعی این بخش بستگی به نحوه اجرا و پذیرش عمومی دارد. از سوی دیگر به نظر می رسد اتصال یارانه سوخت به کارت بانکی می‌تواند مسیر را برای یارانه‌های مستقیم به افراد هموار کند که در بلندمدت پیامدی در سیاست‌های رفاهی خواهد داشت.

انتقال سهمیه بنزین به کارت‌های بانکی یک تحول ساختاری در نظام توزیع سوخت ایران است که می‌تواند مزایای مهمی همچون شفافیت، سهولت و اصلاح نظام یارانه‌ها داشته باشد، اما با چالش‌های اجرایی، امنیتی و هزینه‌ای نیز روبه‌رو است. موفقیت این طرح تا حد زیادی به آمادگی زیرساخت‌ها، امنیت سایبری، همکاری میان‌دستگاهی و پذیرش عمومی بستگی دارد.