رشد جهشی فروش پالایشی‌ها در سایه افت تولید؛ «شپنا» و «شبریز» در صدر عملکرد

به گزارش صدای پتروشیمی؛بررسی عملکرد چهارماهه سال ۱۴۰۵ شش شرکت بزرگ پالایشی نشان می‌دهد که اگرچه بخش قابل‌توجهی از پالایشگاه‌ها با افت یا کاهش محسوس حجم تولید مواجه شده‌اند، اما ارزش فروش داخلی آنها در مقایسه با مدت مشابه سال گذشته رشد قابل‌توجهی داشته است.

مجموع تولید این شش پالایشگاه از حدود ۲۲.۶ میلیون مترمکعب در چهارماهه ۱۴۰۴ به ۲۱.۴ میلیون مترمکعب در چهارماهه ۱۴۰۵ رسیده که حاکی از کاهش حدود ۵.۱ درصدی تولید است. در مقابل، مجموع فروش داخلی از حدود ۶.۸۳۶ هزار میلیارد ریال به ۱۴.۲۱۶ هزار میلیارد ریال افزایش یافته و رشد تقریبی ۱۰۸ درصدی را ثبت کرده است.

در بخش صادرات نیز تنها «شاوان» رقم قابل‌توجهی را به ثبت رسانده است؛ با این حال فروش صادراتی این شرکت از ۴۶.۹ هزار میلیارد ریال به ۳۲.۱ هزار میلیارد ریال کاهش یافته است. سایر شرکت‌های مورد بررسی در چهارماهه امسال فروش صادراتی نداشته‌اند.

«شپنا»؛ بهترین ترکیب رشد تولید و فروش

شرکت پالایش نفت اصفهان با نماد شپنا یکی از بهترین عملکردها را در میان پالایشگاه‌های مورد بررسی به ثبت رسانده است. تولید این شرکت از ۷ میلیون و ۱۷۳ هزار و ۶۱۸ مترمکعب در چهارماهه ۱۴۰۴ به ۸ میلیون و ۲۱۲ هزار و ۳۱۸ مترمکعب در چهارماهه ۱۴۰۵ رسیده و رشد ۱۴ درصدی داشته است.
در بخش فروش داخلی، عملکرد شپنا حتی چشمگیرتر بوده است. فروش داخلی شرکت از ۲,۲۱۴,۹۳۶,۷۰۴ میلیون ریال به ۵,۶۲۷,۱۹۸,۸۳۴ میلیون ریال رسیده که معادل ۱۵۱ درصد رشد است.

این ارقام نشان می‌دهد شپنا در بین شرکت‌های مورد بررسی، یکی از معدود پالایشگاه‌هایی است که هم‌زمان توانسته حجم تولید و ارزش فروش داخلی خود را افزایش دهد. بنابراین رشد فروش در این شرکت علاوه بر اثر افزایش ارزش ریالی محصولات، از پشتوانه رشد تولید نیز برخوردار است.

«شتران»؛ افت تولید در برابر جهش فروش
پالایش نفت تهران با نماد شتران تصویری متفاوت ارائه کرده است. تولید این شرکت از ۴ میلیون و ۷۰۶ هزار و ۶۰۵ مترمکعب به ۳ میلیون و ۳۲۹ هزار و ۴۵۱ مترمکعب کاهش یافته که معادل ۲۹ درصد افت است.
با وجود این کاهش قابل‌توجه تولید، فروش داخلی شتران از ۱,۴۳۲,۷۷۲,۵۳۳ میلیون ریال به ۲,۲۰۵,۱۷۱,۹۱۱ میلیون ریال افزایش یافته و رشد ۵۴ درصدی را ثبت کرده است.

این اختلاف میان روند تولید و فروش، نشان می‌دهد افزایش ارزش ریالی محصولات و احتمالاً تغییر نرخ یا ترکیب فروش، اثر افت مقداری تولید را خنثی کرده است. با این حال، استمرار افت تولید می‌تواند در صورت تداوم، به یک متغیر مهم برای ارزیابی عملکرد عملیاتی شتران تبدیل شود.

«شبندر»؛ فروش دو برابر شد، تولید کمی کاهش یافت
پالایش نفت بندرعباس با نماد شبندر نیز با وجود کاهش تولید، رشد قابل‌توجهی در فروش داخلی داشته است.
تولید شبندر از ۶ میلیون و ۴۰۷ هزار و ۵۵۵ مترمکعب در چهارماهه ۱۴۰۴ به ۶ میلیون و ۷۲ هزار و ۲۹۴ مترمکعب در چهارماهه امسال رسیده که کاهش ۵ درصدی را نشان می‌دهد.

در مقابل، فروش داخلی شرکت از ۱,۹۴۳,۰۵۰,۷۹۸ میلیون ریال به ۳,۸۹۶,۵۶۳,۲۹۵ میلیون ریال افزایش یافته است؛ یعنی حدود ۱۰۰.۵ درصد رشد.

به بیان دیگر، شبندر در حالی تقریباً با همان سطح تولید سال قبل فعالیت کرده که ارزش فروش داخلی آن تقریباً دو برابر شده است. این موضوع بیش از هر چیز اهمیت نرخ فروش و ترکیب محصولات را در رشد درآمد ریالی شرکت برجسته می‌کند.

«شاوان»؛ شدیدترین افت تولید و صادرات
پالایش نفت لاوان با نماد شاوان در بخش عملیاتی با چالش بیشتری مواجه بوده است. تولید این شرکت از ۱ میلیون و ۵۶ هزار و ۱۰۷ مترمکعب به ۴۹۶ هزار و ۸۰۷ مترمکعب کاهش یافته که افت ۵۳ درصدی را نشان می‌دهد؛ بیشترین کاهش تولید در میان شرکت‌های مورد بررسی.
با وجود این افت، فروش داخلی شاوان با رشد ۱۴ درصدی از ۲۷۵,۲۹۰,۹۶۷ میلیون ریال به ۳۱۳,۵۰۸,۹۳۴ میلیون ریال رسیده است.

در بخش صادرات اما روند منفی بوده است. فروش صادراتی از ۴۶,۹۲۱,۷۸۶ میلیون ریال به ۳۲,۰۷۳,۱۵۶ میلیون ریال کاهش یافته و حدود ۳۲ درصد افت کرده است. حجم صادرات نیز از ۱۸۹ هزار و ۱۱ مترمکعب به ۵۴ هزار و ۲۳۲ مترمکعب رسیده است.

بنابراین شاوان در چهارماهه ۱۴۰۵ هم‌زمان با افت شدید تولید و کاهش صادرات، تنها رشد محدودی در فروش داخلی داشته است و از منظر عملیاتی، در میان پالایشگاه‌های این بررسی یکی از ضعیف‌ترین عملکردها را ثبت کرده است.

«شبریز»؛ جهش ۱۲۰ درصدی فروش با رشد تولید
پالایش نفت تبریز با نماد شبریز نیز عملکردی مثبت در هر دو بخش تولید و فروش داشته است.
تولید شرکت از ۲ میلیون و ۱۳۴ هزار و ۵۰۴ مترمکعب به ۲ میلیون و ۲۱۵ هزار و ۶۴۰ مترمکعب افزایش یافته و رشد ۴ درصدی را ثبت کرده است.

هم‌زمان، فروش داخلی شبریز از ۶۵۷,۹۰۶,۰۴۴ میلیون ریال به ۱,۴۴۴,۸۳۳,۰۰۱ میلیون ریال رسیده که بیانگر رشد ۱۲۰ درصدی است.

ترکیب رشد تولید و جهش فروش، شبریز را در زمره شرکت‌های با عملکرد متوازن در این دوره قرار می‌دهد؛ هرچند اندازه تولید آن همچنان پایین‌تر از پالایشگاه‌های بزرگ‌تری مانند شپنا و شبندر است.

«شراز»؛ ثبات تولید، رشد چشمگیر فروش
پالایش نفت شیراز با نماد شراز تقریباً ثبات تولید را تجربه کرده است. تولید این شرکت از ۱ میلیون و ۱۰۷ هزار و ۸۵۹ مترمکعب به ۱ میلیون و ۱۰۳ هزار و ۵۶۴ مترمکعب رسیده که تنها ۰.۳۸ درصد کاهش را نشان می‌دهد.
در مقابل، فروش داخلی شرکت با جهش قابل‌توجهی همراه بوده و از ۳۱۲,۶۸۲,۱۵۱ میلیون ریال به ۷۲۹,۳۹۰,۶۷۹ میلیون ریال رسیده است؛ یعنی ۱۳۳ درصد افزایش.

به این ترتیب، شراز یکی از روشن‌ترین نمونه‌های رشد ارزش فروش بدون افزایش معنادار حجم تولید در این گروه است. این موضوع بار دیگر نقش نرخ فروش و ترکیب محصولات را در رشد درآمد پالایشگاه‌ها برجسته می‌کند.

در یک نگاه کلی، عملکرد چهارماهه ۱۴۰۵ نشان می‌دهد رشد ریالی فروش پالایشگاه‌ها به مراتب بالاتر از رشد تولید بوده است. از میان شش شرکت، سه شرکت شپنا، شبریز و شراز رشد تولید داشته‌اند یا تقریباً تولید خود را حفظ کرده‌اند؛ در حالی که شتران، شبندر و به‌ویژه شاوان با کاهش تولید مواجه شده‌اند.
از نظر فروش داخلی، تمامی شش شرکت رشد مثبت داشته‌اند و بیشترین رشد متعلق به شپنا با ۱۵۱ درصد، پس از آن شراز با ۱۳۳ درصد، شبریز با ۱۲۰ درصد و شبندر با ۱۰۰.۵ درصد بوده است.

از منظر عملکرد عملیاتی، شپنا بهترین ترکیب را به نمایش گذاشته است؛ چراکه هم تولید و هم فروش آن افزایش قابل‌توجهی داشته است. شبریز نیز با رشد هم‌زمان تولید و فروش در جایگاه مناسبی قرار دارد. در مقابل، شاوان با افت ۵۳ درصدی تولید و کاهش صادرات، بیشترین فشار عملیاتی را تجربه کرده است.

نکته مهم برای تحلیلگران بازار سرمایه آن است که رشد بالای فروش ریالی را نباید به‌تنهایی معادل بهبود عملکرد عملیاتی دانست. فاصله قابل‌توجه میان رشد تولید و رشد فروش در اکثر شرکت‌ها نشان می‌دهد بخش مهمی از افزایش درآمد، ناشی از افزایش ارزش ریالی فروش و تغییرات نرخ و ترکیب محصولات بوده است. از این رو، برای ارزیابی دقیق‌تر وضعیت پالایشگاه‌ها باید در کنار مبلغ فروش، حاشیه سود، نرخ خوراک، کرک‌اسپرد، ترکیب محصولات، مقدار تولید هر محصول و سودآوری واقعی نیز بررسی شود.

در مجموع، تصویر چهارماهه پالایشی‌ها در سال ۱۴۰۵ را می‌توان چنین خلاصه کرد: فروش در مسیر صعودی قدرتمند قرار دارد، اما تولید هنوز روند یکدستی ندارد؛ بنابراین کیفیت این رشد فروش و میزان تبدیل آن به سود، مهم‌ترین متغیر برای قضاوت درباره عملکرد واقعی پالایشگاه‌ها خواهد بود.